اين معماري به مديريت و معمارهاي بزرگ که معماري هنرمندانه بدانند نيازمند است نه به هزينه‌هاي گزاف. مسلم است بخشي از اين معماري به هر حال در گرو سياست‌ها، استراتژي‌ها، روابط بين‌الملل و قدرت ديپلماسي کشور نيز هست. بعيد مي‌دانم در کشور معمارهاي مدير، مدبر، فهيم، دانشمند و دلسوز بيش از انگشتان يک دست داشته باشيم که اين هم قصه‌اي پر غصه است.
اعتماد ملی: گر چه تعجب فراواني وجود دارد که چگونه هدايت يك سازمان به افراد کاملا متفاوتي سپرده مي‌شود در حالي‌که پيشرفت يک سازمان تخصصي در گرو مديران متخصص،همسطح و همسنخ به لحاظ تفکر علمي و منطقي به عنوان يک اصل لايتغير بوده و هميشه باقي خواهد ماند.نظير آنچه که در تمام دنيا معمول است، هندوستان و پاکستان از آن جمله‌اند که از موفقترين کشورهاي جهان سوم با کمترين پشتوانه نسبي خارجي هم بوده‌اند. احتمالا خود اين امر از مسائل هسته‌اي به مراتب پيچيده‌تر است و ما هم از آن مي‌گذريم.

پر واضح است که سازمان انرژي اتمي به لحاظ وظيفه به عنوان يک سازمان تخصصي به طور منصفانه، علمي و عقلي در مقايسه با ديگر سازمان‌هاي تخصصي(مثل زمين‌شناسي، هوافضا، الکترونيک، مکانيک، فولادسازي، متالورژي، محيط زيست، بيوتکنولوژي، نانو تکنولوژي، علوم و مهندسي، علوم پزشکي و... در چارچوب سازمان‌ها، دانشگاه‌ها، مراکز تحقيقاتي و مراکز صنعتي) به هيچ‌وجه قابل قياس نيست.

بديهي است اين چيزي را از اهميت هر يک از حوزه‌هاي ياد شده کم نکرده و هرگز به آن معني نيست که اين حوزه‌هاي علمي ارزش کمتري دارند بلکه در موارد زيادي لزوم و ضرورت توسعه تخصص‌هاي بالا به اصطلاح از نان شب هم واجب‌تر بوده‌اند و ما لحظه‌اي از پيشقراولان و ادامه‌دهندگان راه بزرگان و دين خود نسبت به هر يک از اين حوزه‌ها نمي‌توانيم غافل باشيم. در عين حال اين مبرهن است که کاربرد علوم هسته‌اي و توسعه انرژي اتمي همه اينها هست ولي فقط تمام اينها نيست، بلکه تسلط و در اختيار گرفتن دانش و تکنولوژي هسته‌اي به دامنه‌هاي بسيار وسيعتري از علوم جديد و قديم و برآيند برآمده از همه آنها نيازمند است.

حال چگونه يک سازمان صددرصد تخصصي بدون مديريت علمي و تخصصي و ده‌ها مدير سياسي اداره مي‌شود؟خدا مي‌داند. اينکه فردي يا افرادي به طور فرمايشي ادعاهايي را ابراز کنند، همين مي‌شود که ما از نيروگاه حداقل 30 ساله خود هنوز بي‌بهره‌ايم. فراموش نشود ما در شرايط حاکم بر سه دهه انقلاب واقعا پيشرفت‌هاي شگرفي هم به لحاظ فني و هم به لحاظ سياسي در اين زمينه کسب کرده‌ايم ولي اين، آن همه نيست و تا آنجا هم به لحاظ علمي و دانش فني (نه هنوز تكنولوژي هسته‌اي) راه زيادي باقي است که با روند فعلي مديريت حصول به آن با سياسي کاري ممکن نيست.

تکنولوژي فرآيند‌هايي از زمين‌شناسي تا سوخت‌هاي قابل نصب در راکتورهاي هسته‌اي، استحصال انرژي و سپس نگهداري و ايمني اين سوخت‌ها در دوره‌هاي بعدي، ساخت و اداره رآکتورهاي اتمي نيروگاهي و تحقيقاتي در عرصه استفاده‌هاي مردمي، رشد زمينه‌ها و تخصص‌هاي فيزيک و علوم ديگر تا دسترسي به شتاب دهنده‌هاي پر انرژي، کاربردهاي پزشکي، صنعتي، کشاورزي و صدها بهره‌برداري‌ ديگر همه و همه فقط نيمي از انرژي هسته‌اي جهان امروز و فردا را شامل مي‌شوند. نيروگاه‌هاي گداخت هسته‌اي نيمي ديگر و يا بيشتر، اميد فرداي بشريت را تشکيل مي‌دهد که ما هنوز قدم‌هاي محکمي در آن برنداشته‌ايم. موزائيک يا مينياتور انرژي اتمي آنچنان مدون، ملون، موزون و هنرمندانه بايد چيده شده باشد که حتي ذره‌اي از آن در مقياس نانو معلق و مغلق نمانده باشد. در اين صورت زيبايي مسحورکننده و مردم‌پسند آن همه را فرا مي‌گيرد.

اين معماري به مديريت و معمارهاي بزرگ که معماري هنرمندانه بدانند نيازمند است نه به هزينه‌هاي گزاف. مسلم است بخشي از اين معماري به هر حال در گرو سياست‌ها، استراتژي‌ها، روابط بين‌الملل و قدرت ديپلماسي کشور نيز هست. بعيد مي‌دانم در کشور معمارهاي مدير، مدبر، فهيم، دانشمند و دلسوز بيش از انگشتان يک دست داشته باشيم که اين هم قصه‌اي پر غصه است.

علي اکبر صالحي يکي از متخصصين هسته‌اي کشور است که شايد در تمامي مراحل گذران تحصيلي و شغلي و تفکر تخصصي، رفتار علمي و دلسوزي متعهدانه خود را بروز داده است. اگرچه کمتر از نزديک سعادت ديدار ايشان در ساليان اخير را داشته‌ام ولي حداقل به عنوان فردي که تا همين چندي قبل، دائما در سازمان بودم مي‌دانم به لحاظ علاقه به فعالان اين حوزه در بيرون و داخل سازمان توجه نسبي به آنان وجود داشته است. بنابراين اينجانب مثل همکاران ديگر، همه مي‌دانيم که ايشان در عرصه‌هاي دانشگاهي، رياست دانشگاه صنعتي شريف، معاونت وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، نماينده سازمان در آژانس بين‌المللي انرژي اتمي و ساير حوزه‌هاي علمي، پژوهشي و سياسي از شاخصي‌‌هاي ويژه برخوردار بوده‌اند. ترديد نيست که اکثر يا تمامي متخصصين سازمان و دانشگاه‌ها در اين باره با اينجانب سهيم‌اند. بنابراين آقاي صالحي با ويژگي‌هاي تحصيلي، تخصصي( هسته‌اي) تجربه دانشگاهي و پژوهشي، شناخت تکنولوژي‌هاي هسته‌اي در پهنه جهاني، شناخت دانشمندان، مهندسين و متخصصين بزرگ جهاني و داخلي در سطوح بين‌المللي و برخورداري از تجربه‌هاي سياسي، ديپلماسي و همچنين چگونگي رشد و توسعه تکنولوژي‌هاي هسته‌اي در کشورهاي ديگر را در دل‌ها زنده کرده است.

حتما در مورد ايشان نياز به ذکر ليستي از اهم واجبات سازمان هم نيست. ايشان خوب مي‌دانند که استراتژي‌هايي که سبب رشد سازمان گرديد در دهه‌هاي اول و دوم انقلاب عملا شکل گرفت که طي آن چه خون‌دل‌ها خورده شد. استفاده و مشاهده تجربه رؤساي سابق سازمان مي‌تواند فزاينده کوشش هدفمند رئيس جديد باشد. امروز ديگر در سازمان خبري از توليد دانش فني و تبديل آن به طراحي و تکنولوژي در نيمه دهه 70 نيست بلکه امروز سازمان بيشتر شبيه به يک بنگاه استقرار واحدهاي نيمه صنعتي شده است و رويكرد ايشان راهگشا خواهد بود.

*معاون اسبق سازمان انرژي اتمي ايران

احمد قريب گرکاني*