زهره کهندل
پسر جوان در حالي که به ايستگاه اتوبوس تکيه زده بود، فندک را به نخ سيگار نزديک کرد. دود غليظي در هواي داغ ظهر تابستان پاشيد. پيرمردي که سمت راست ايستگاه نشسته بود، روگرداند و جلوي بيني اش را با دست گرفت... دوباره دود سيگار پخش شد در فضا: بابا جان! مگه روزه نيستي... جوان، کلافه چنگ انداخت لاي موهاش: پدرجان! موضوع عجيبي نيست که بعضيا نمي تونن به هر دليلي روزه بگيرن... و حلقه هاي دود را در هوا پرتاب کرد. شانه بالا انداخت به نشانه بي اعتنايي و لبش کش افتاد پايين: شايدم نمي خوان روزه بگيرن...شايد اصلا به اين چيزا اعتقاد ندارن، نمي شه که از گشنگي و تشنگي بميرن... ها...

پيرمرد سرتکان داد و هي کشيد: اينجوري که نمي شه، باباجان! گناه کبيره است مي فهمي، خدا نمي گذره
- ول کن پدرجان! ايهاالناس والا بلا نمي تونم روزه بگيرم، دست از سر ما بردار
بقيه مسافران ايستگاه در حالي که تماشاگر جدل بين اين دو نفر بودند، بحث بين شان بالا گرفت. هرکس حرفي مي زد. يکي به جوان حق مي داد و يکي به پيرمرد. يکي مي گفت هر کسي مسؤول کار خودش است و ديگري از وقاحت رفتار پسر مي ناليد. با وجود اهميت ماه رمضان و فريضه روزه داري در جوامع مسلمين، متاسفانه موضوع روزه خواري در سالهاي اخير به رفتاري اجتماعي در ميان قشر خاصي از جامعه تبديل شده که به دليل بي قيدي به هنجارهاي حاکم بر جامعه، امروز جرأت بروز و ظهور اين مخالفتها را در جامعه به طور علني با تظاهر به روزه خواري پيدا کرده اند.

سقوط اخلاق شهروندي

ابوالقاسم شکوري، کارشناس گروه دين و انديشه مؤسسه تبيان با بيان اينکه روزه خواري نبايد به شکل يک رفتار اجتماعي جلوه کند، آن را به مفهوم ناديده گرفتن حقوق کثيري از شهروندان(روزه داران) دانسته و از آن به سقوط اخلاق شهروندي تعبير مي کند. اپيدمي اين ناهنجاري در کشورمان آنقدر جدي شده که سال گذشته تنها در تهران يک هزار و 385 مورد تذکر و 77 مورد پرونده قضايي در اين باره ثبت شده، همچنين 444 واحد صنفي نيز که افراد اقدام به روزه خواري در آنها مي کردند، تذکر داده شده است. امسال نيز در آخرين روزهاي ماه مبارک رمضان، متاسفانه مظاهر اين حرمت شکني بيشتر به چشم مي خورد.

مريم صفري، فارغ التحصيل جامعه شناسي يکي از شهرونداني است که نسبت به روزه خواري و تبديل آن به يک رفتارعمومي منفي در جامعه هشدار داده و مي گويد: واقعاً بي احترامي به يک باور جمعي با تظاهر به آن در انظار عمومي را چيزي جز سقوط اخلاق شهروندي مي توان تلقي کرد؟ !

او ابراز تاسف مي کند که چرا برخي افراد جامعه از بي حرمتي به آيين حداکثري جامعه، احساس فخر کرده و اين رفتار ضد ارزشي را به آزادي عمل توجيه مي کنند. علي باوندي، يک راننده تاکسي درباره اينکه شيوع روزه خواري در جامعه مي گويد: متاسفانه روزهاي اول ماه مبارک، مسافر جواني داشتم که با بي تفاوتي، کيفش را باز کرده بود و کيک مي خورد. وقتي به او اعتراض کردم که توي ماشينم روزه خوري نکند گفت، اين موضوع کاملا شخصي است و به کسي هم ربطي ندارد. او ادامه مي دهد: بهانه خيليهاشان عذر شرعي يا ناراحتي معده است که نمي توانند روزه بگيرند. جالب اينکه بين جوانان به ظاهر سرحال، اين هنجارشکني بيشتر شايع است وزشتي آن زننده تر.

فراگيري يک آيين مشترک

همزماني ماه رمضان با روزهاي گرم تابستان، روزه گرفتن را براي مردم بسيار دشوار کرده است. در حالي تقارن اين ماه در طولاني ترين روزهاي سال با روزه داري 16 تا 17 ساعت براي مردم ما طاقت فرساست که مسلمانان نيم کره شمالي زمين همچون کشورهاي ايسلند، دانمارک، سوئد و فنلاند که طولاني ترين روزهاي زمين را سپري مي کنند، در ماه رمضان بين 18 تا 21 ساعت روزه دارند و گاهي زمان افطار و سحرشان فقط 3 ساعت است! در مقاله نشريه «آکسيون» ترکيه آمده است: در دانمارک 200 هزار و در سوئد هم 300 هزار مسلمان زندگي مي کنند.

در اين کشورها در ماه هاي ژوئن و ژوئيه با 21 ساعت روزه داري مي شود، نماز صبح را نيزبا وضوي نماز شب اقامه کرد. البته سرد بودن هوا در اين مناطق (حدود 10 درجه سانتيگراد) باعث تسلي خاطر مسلمانان است، چون در اين حالت کمتر تشنه مي شوند. اين در حالي است که مسلمانان مسکو در شرايطي روزه مي گيرند که بنا به گزارش سرويس هاي بهداشتي و درماني پايتخت روسيه، گرماي تابستاني بي سابقه مسکو طي 120 سال اخير، بعد ماه ژوئيه با دمايي بيش از 40 درجه خانمان سوز است !

با وجود اين شرايط متفاوت جوي مسلمانان در دنيا، آيين روزه داري در ميان يک ميليارد و 570 ميليون نفر مسلمان جهان از قداست واحترام بالايي برخوردار است و با توجه به نتايج آماري موسسه «پيو» که تقريبا از هر چهار نفر در جهان يک نفر مسلمان است، دايره باورهاي مشترک مسلمان جهان با مذاهب مختلف درباره احترام به اين آيين مشترک اسلامي بسيار وسيع است. بنابراين آيا مي توان به بهانه هاي مختلف و در ملا عام با خوردن آب يا کشيدن سيگار يا جويدن آدامس به باورهاي مشترک اين تعداد از روزه داران بي اعتنا بود؟! به گفته شکوري، قطعا بهانه زخم معده، ضعف و نداشتن حوصله دليل منطقي بر بي احترامي علني به اين طيف وسيع جامعه مسلمانان دنيا نيست.

اين کارشناس حوزه دين معتقد است: زير پا گذاشتن حدود و مقررات، هرج و مرج را در جامعه به بار مي آورد. پس به حکم عقل بايد اهرم هايي بازدارنده و مجازاتهايي پيش گيرنده براي متخلفان وضع شود تا ميل عمومي به هنجار شکني از ميان برود. او مي گويد: افرادي که احترام به اعتقادات ديني افراد جامعه برايشان مهم نيست، بايد توجه داشته باشند که اين موضوع از منظر قوانين حقوقي و مدني، مواد قانوني دارد.

مجازات روزه خواران

روزه، پايبندي به يک باور جمعي است که در آيين اسلام از قداست و احترام والايي برخوردار است. در حالي برخورد با روزه خواران در همه کشورهاي اسلامي بر اساس قانون اساسي آنجا براي مجرمين اعمال مي شود که اين ميزان جرم در کشوري مانند امارات از يک سال حبس آغاز شده و تا دو هزار درهم معادل 545 دلار جريمه نقدي دارد. در قطر نيز براساس اصل 267 قانون جزايي اين کشور، شهروندان، چه مسلمان و چه غيرمسلمان، حق روزه خواري در ملا عام در طي ساعتهاي روزه داري را ندارند.

قانون، سه ماه زندان و 825 دلار جريمه نقدي را براي متخلفان پيش بيني کرده است. وزارت کشور اردن نيزاعلام کرده که در اين ماه رستوران و سالنهاي غذا خوري تعطيل است و هر کس که در اماکن عمومي روزه بخورد، مجازات و زنداني مي شوند. در عربستان نيز اگر مسافران در ملا عام روزه بخورند، از آن کشور بايد بيرون بروند. در کشورما هم بر اساس قانون 638 قانون مجازات اسلامي، هرکس به طور علني در انظار عمومي و معابر تظاهر به عمل حرامي کند، علاوه بر کيفر عمل به حبس از ده روز تا دو ماه يا تا 74 ضربه شلاق محکوم مي شود.

بنابراين روزه خواري در ملا عام و تظاهر به روزه خواري جرم شناخته شده و شلاق و جريمه نقدي دارد. به گفته دادستان مشهد، براساس ماده 3 قانون وصول برخي از درآمدهاي دولت اين حبس به جزاي نقدي تا مبلغ يک ميليون و 300 هزار تومان تبديل خواهد شد.

البته نوع مجازات تظاهر به روزه خواري در کشورهاي مختلف، متفاوت است. براي نمونه روزه خواري در کشوراندونزي با داشتن 203 ميليون جمعيت مسلمان که با جمعيت 13 درصد از مسلمانان جهان، جزو بزرگترين کشورهاي اسلامي است، به دليل سياستهاي حاکم بر آن کشور به عنوان يکي از نقاط هدف توريستهاي ثروتمند دنيا، نسبت به روزه خواري حساسيتهاي خاص خود را دارند. اگرچه اين مسأله به مشکلي براي مردم متدين و علماي اين کشور تبديل شده، اما به معناي اين هم نيست که ديگر مذاهب و اديان مقيم آن کشور به خود اجازه روزه خواري در ملا عام بدهند.

بهانه روزه خواران!

گاهي روزه خواري به بهانه عذرشرعي مانند بيماري و مسافرت مي شود مجوزي براي آن، اما نيروي انتظامي طي اطلاعيه اي تاکيد کرده است که حتي عذر شرعي هم مجوزي براي تظاهر به روزه خواري نيست و جرم محسوب مي شود. ندا پاک نهاد، وکيل دادگستري در پاسخ به اين پرسش که روزه خواري در چه صورتي جرم است، مي گويد: اگر روزه خواري به عنوان يک عمل حرام جنبه علني به خود بگيرد، براي آن مجازات تعيين مي شود.

او ادامه مي دهد: در جامعه اسلامي کسي که عمل روزه خواري را انجام مي دهد يکي از ارزشهاي مسلمانان را ناديده گرفته، عفت و اخلاق عمومي را جريحه دار کرده که مستوجب تعزير است. پاک نهاد معتقد است: ما در جامعه اي اسلامي زندگي مي کنيم و بايد در جامعه اسلامي، اخلاق اسلامي داشته باشيم، بنابراين اگر کسي به هر دليلي از لحاظ شرعي معذور است، بايد از تظاهر به روزه خواري در انظار عمومي جدا خودداري کند. در غير اين صورت فرد روزه خوار به عنوان متخلف تحت تعقيب قرار خواهد گرفت.

وي در خصوص روزه خواري در خودرو به عنوان حريم شخصي مي گويد: حتي اگر خودرو حريم خصوصي باشد، باز هم تظاهر به روزه خواري در خودرو شامل اين حکم مي شود، زيرا قانون گذار با آوردن عبارت «در انظار عمومي و معابر» در حقيقت خودرو را تحت شمول اين حکم در آورده است.

همه مکلفند به احترام

در اين ماه مبارک، نه فقط اجاق فست فودهاي کشورمان به احترام روزه داران در ساعات بين اذان صبح تا مغرب خاموش است که ديگر کشورهاي مسلمان هم به حفظ حرمتها قائلند. با وجود شرايط توريستي کشور مالزي و سفر سالانه بيش از 20 ميليون گردشگر از کشورهاي مختلف به آنجا، اما با آغاز ماه مبارک رمضان، رستوران هاي شهر کوالالامپور که در روزهاي عادي مملو از جمعيت است، به احترام حرمت روزه داران تا زمان افطار تعطيل است. در کشور ما نيز اصناف با حفظ حرمت اين ماه عزيز، ساعت کاري خود را به بعد از افطار تغيير داده اند.

البته واحدهاي صنفي که با اين ساعت کاري مشکل دارند، مشمول مجازات قانوني ضوابط اداره اماکن و اتحاديه مربوطه مي شوند. شکوري با بيان اينکه رفع تکليف روزه از روي دوش عده اي از مکلفان(مسافر، بيمار، بانوان شيرده و...) مجوزي براي روزه خواري در انظار همگاني نيست، مي گويد: روزه خواري در ملا عام، رفتاري هنجار شکنانه است که جداي از بحث اعتقادات و باورهاي شخصي، پايبندي به همه احکام و قوانين عرفي جامعه همچون ديگر جوامع جهان الزامي است.

روزنامه قدس